Fania Lewando

Fania Lewando była mistrzynią żydowskiej, wegetariańskiej sztuki kulinarnej przedwojennego Wilna. Jej potrawy cenił sobie nawet Marc Chagall.

Urodziła się w 1888 roku we Włocławku jako córka Haima Fiszelewicza i Esther Malki. Wyszła za mąż za wileńskiego kupca Lazara Lewando i tam też osiadła. Przy prestiżowej ul. Niemieckiej 14 założyła i prowadziła słynną w ówczesnej Polsce restaurację wegetariańską: „Dietojarska Jadłodajnia”. Stołowała się w niej śmietanka towarzyska nie tylko społeczności żydowskiej, gdyż u Fani wypadało bywać. Dla skosztowania jej wyśmienitych potraw goście przybywali z zagranicy, nawet z Moskwy. Jarska kuchnia Fani była zdrowa i praktyczna, gdyż mięso koszerne stanowiło drogi i deficytowy towar. Przede wszystkim jednak Fania przez całe życie kierowała się judaistyczną zasadą naprawiania świata, Tikkun olam. Dotyczyło to również jej kuchni. Dzięki talentom kulinarnym przez kilka lat kierowała kuchnią koszerną na legendarnym polskim transatlantyku „Batory”. Pomogło jej to zyskać uznanie i liczne grono sympatyków. Była także pomysłodawczynią, twórczynią i wykładowczynią szkoły gotowania.

Tuż przed wojną Fania wydała w języku jidysz książkę kucharską, zawierającą 400 przepisów na dania wegetariańskie, w tym wyjątkową chałkę, cymes, latkes, niemal niemożliwy obecnie do odtworzenia sernik, jarskie potrawy „rybne”, sznycle z marchewki i wiele innych. Wszystko mocno „okraszone” masłem i bitą śmietaną – gdyż te składniki sobie upodobała. Wojna nie oszczędziła Fani Lewando, w 1941 roku słuch o niej i o jej książce zaginął.

Po wojnie Fania została zapomniana, ale świat przypomniał sobie o niej na nowo w 1995 roku dzięki przypadkowemu odnalezieniu jej kultowej książki kucharskiej. Wydano ją z sukcesem w Ameryce w 2015 roku, a obecnie także w języku polskim pod tytułem „Dietojarska kuchnia żydowska”. Kunszt kulinarny Fani znalazł w Polsce oddaną promotorkę w osobie Sabiny Francuz i jej kolektywu Mecyje. Sabina, która sama także ma korzenie żydowskie, odtwarza i dostosowuje receptury Fani do XXI wieku, nie tracąc przy tym nic z doskonałości oryginału.

Żydowskie przepisy Lewando

https://www.youtube.com/watch?v=VRHR2nxQ1bY