Józef Rotblat, wybitny fizyk żydowskiego pochodzenia, radiobiolog, współtwórca pierwszej bomby atomowej, ale też założyciel i lider pacyfistycznego ruchu naukowców Pugwash, za co w 1995 r. otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla.

Urodził się w Warszawie, był piątym z siedmiorga dzieci w rodzinie polskich Żydów. Młody Józef zaczynał edukację w chederze, ale szybko przeniósł się do Szkoły Rzemieślników. Tam zdobył zawód elektryka.

W 1926 r. dostał się do Wolnej Wszechnicy Polskiej, szkoły wyższej przyjmującej Żydów. Zdał egzamin wstępny, chociaż nie miał za sobą formalnej średniej edukacji. Uczył się tam wieczorami, a w dzień zarabiał jako domowy elektryk. Mentorem i opiekunem Rotblata w Wolnej Wszechnicy Polskiej był prof. Ludwik Wertenstein, prekursor polskiej fizyki jądrowej, który wykładał m.in. promieniotwórczość, teorię kwantów i budowę atomów, co miało wpływ na dalszą drogę życiową Rotblata.

W 1932 r. Rotblat zdobył tytuł magistra na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym z zakresu fizyki i podjął pracę w Pracowni Radiologicznej Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. W 1936 r. na VIII Zjeździe Fizyków Polskich we Lwowie wygłosił trzy referaty naukowe. W 1938 r. ożenił się z Tolą, absolwentką polonistyki na UW, a w październiku obronił doktorat na Uniwersytecie Warszawskim, po czym uzyskał stypendium zagraniczne.

Wybuch II wojny światowej zastał go w Liverpoolu, gdzie był najpierw uczniem, a następnie współpracownikiem angielskiego fizyka jądrowego Jamesa Chadwicka, który za odkrycie neutronu otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki.

Nic nie wskazuje na to, że świat bez broni nuklearnej stałby się niebezpieczny. Przeciwnie, byłby bezpieczniejszy.

W lutym 1944 r. Józef Rotblat trafił do miasteczka-laboratorium Los Alamos w amerykańskim stanie Nowy Meksyk. Wraz z zespołem wybitnych uczonych z całego świata pracował tam nad tajnym projektem Manhattan, mającym doprowadzić do uzyskania nowej potężnej broni, dzięki której USA zdołają pokonać Japonię i III Rzeszę. W ten sposób narodziła się bomba atomowa. Rotblat, przerażony skutkami nuklearnego zniszczenia, wycofał się z tego projektu i powrócił do Anglii, gdzie zaangażował się w prace nad brytyjską techniką jądrową. Został szefem wydziału fizyki w Kolegium Medycznym przy Szpitalu św. Bartłomieja w Londynie. W 1946 r. przyjął obywatelstwo brytyjskie, a w 1998 r. otrzymał tytuł szlachecki. Wraz z angielskim filozofem, logikiem i literackim noblistą Bertrandem Russellem doprowadził do powstania w 1957 r. międzynarodowego ruchu pacyfistycznego pod nazwą Pugwash, skupiającego uczonych działających na rzecz rozbrojenia nuklearnego. Ruch ten angażował przedstawicieli nauki z obu stron dzielącej Europę na pół „żelaznej kurtyny”. Pomimo nacisków zarówno ze strony ZSRR, jak i państw zachodnich, częściowo udało mu się uniknąć upolitycznienia tego ruchu, zachowując jego pozycję ponad dwubiegunowym podziałem politycznym ówczesnego świata. W 1995 r., w 50. rocznicę zagłady Hiroszimy, a także w momencie wznowienia prób z bronią atomową przez Francję, Józef Rotblat został uhonorowany wraz z ruchem Pugwash (po połowie) Pokojową Nagrodą Nobla. Doceniono go za działalność na rzecz atomowego rozbrojenia. Jako naukowiec Józef Rotblat zajmował się medycyną nuklearną, m.in. wpływem promieniowania jonizującego na powstawanie nowotworów. Był członkiem i przewodniczącym Wydziału Przyrodniczo-Matematycznego Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie. Od 1966 r. został członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Nauk, w 1996 r. PAN przyznała mu Medal im. Kopernika.
Jego językiem ojczystym był język polski, do końca życia płynnie się nim posługiwał i podkreślał swoje związki z polskością. W 1998 r. za wybitne zasługi dla nauki polskiej został odznaczony przez Prezydenta RP Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. W 2018 r. Rada m.st. Warszawy nadała jego imię skwerowi znajdującemu się przy skrzyżowaniu ulic Nowolipki i Smoczej.